هەرێمی کوردستان بازاڕێکی جیاوازە بە ڕێڕەوی تۆمارکردنی خۆی: دەزگای چاودێری دەرمانی کوردستان (KMCA) دۆسیە و مەرج و ماوەی خۆی هەیە. بۆ هاوردەکاران و نووسینگە زانستییەکانی هەولێر و سلێمانی دۆسیەی تۆمارکردنی دەرمان و پێداویستی خۆراکی ئامادە دەکەین و پێشکەشکردنەکە ڕێک دەخەین. لە کاتالۆگی بەرهەمەکەماندا 563 پێکهاتە لە کارگەی لە KMCA تۆمارکراو و 251 پێکهاتە کراوەن بۆ تۆمارکردنی تایبەت بە ناوی خۆت. بڕیاری پەسەندکردن تەنها لای KMCA یە.
دەزگای چاودێری دەرمانی کوردستان لە هەولێر دەزگایەکی جیاوازە لە وەزارەتی تەندروستی عێراق لە بەغدا؛ دۆسیەی خۆی، مەرجی خۆی و ماوەی خۆی هەیە، و تۆمارکردن لە یەکێکیان بە شێوەی خۆکار ئەوی تر ناگرێتەوە. لەبەر ئەوە کاتالۆگەکەمان 209 پێکهاتەی تێدایە لە کارگەی تەنها لە KMCA تۆمارکراو و 236 پێکهاتە لە کارگەی تەنها لە بەغدا تۆمارکراو. کاتێک ئامانجت هەردوو بازاڕە، هەردوو دۆسیەکە بەهاوشانی یەکتر ئامادە دەکەین؛ دۆسیەی هەرێم لەلایەن تیمەکەمان لە هەولێرەوە بەدواداچوونی بۆ دەکرێت.
KMCA سێ بەڵگەنامەی تایبەت داوا دەکات کە لە دۆسیەی بەغدا جیاوازن: نامەی ڕێپێدانی بەرهەمهێنەر بۆ نووسینگەکەت، تەسدیقکراو لە ژووری بازرگانی و باڵیۆزخانەی عێراق لە وڵاتی سەرچاوە؛ بڕوانامەی GMP ی تەسدیقکراوی شوێنی بەرهەمهێنان؛ و کارتی سەندیکای دەرمانسازانی کوردستان بۆ ئەو دەرمانسازەی داواکارییەکە پێشکەش دەکات. لەگەڵ ئەمانە بڕوانامەی شیکاری (CoA)، بڕوانامەی سەرچاوە، بڕوانامەی گونجاندن، بڕوانامەی فرۆشتنی ئازاد (FSC) و بڕوانامەی CPP لە کاتی پێویستدا لەگەڵ کارگە بڕوانامەدارەکەی GMP لە ئەڵمانیا یان ئیتالیا یان ئیسپانیا ئامادە دەکەین. تەسدیقکردنی بەڵگەنامەکان (legalisation) لەسەر کڕیارە و ڕێڕەوەکەی ئێمە ڕێک دەخەین؛ لیستی کۆتایی لەلایەن KMCA یەوە دیاری دەکرێت.
354 پێکهاتە لە کارگەی لە وەزارەتی تەندروستی عێراق و KMCA تۆمارکراو و 209 پێکهاتە تەنها لە KMCA: 548 لە پێداویستی خۆراکی و 11 لە هێڵی دەرمان و ئامێری پزیشکی. دۆخی تۆمارکردنی هەر پێکهاتەیەک لە خشتەی ڕاستییەکانی لاپەڕەکەی خۆیدا نووسراوە. پێکهاتەیەک کە پێشتر ئەم ڕێڕەوەی بڕیوە، ئامادەکردنی دۆسیەی مارکەکەت یان دابەشکردنەکەت ئاسانتر دەکات، چونکە بەڵگەنامەکانی شوێن و پێکهاتەکە پێشتر پێداچوونەوەیان بۆ کراوە؛ بەڵام دۆسیەی هەر داواکارێکی نوێ هەر لەلایەن KMCA یەوە پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت.
115 پێکهاتەی پێداویستی خۆراکی و 136 بەرهەمی دەرمانی لە کاتالۆگەکەماندا هێشتا نە لە بەغدا و نە لە KMCA تۆمار نەکراون. تۆمارەکە بە ناوی کۆمپانیاکەت و مارکەکەت دەردەچێت، نەک بە ناوی ئێمە و نەک بە ناوی کارگەکە؛ تایبەتمەندی ناوچەیی و ماوەکەی لە گرێبەستی دابینکردندا دیاری دەکرێت. بۆ پاراستنی ناوەکە لە وڵاتی سەرچاوەش، دەتوانرێت مارکەکەت لە نووسینگەی پەتەنت و مارکەی ئەڵمانی (DPMA) تۆمار بکرێت.
دۆسیەی KMCA لە دوورەوە بەڕێوە نابرێت. تیمەکەمان لە هەولێر لەگەڵ نووسینگە زانستییەکەت پرسیارەکانی دەزگاکە، تەواوکردنی کەموکوڕییەکان و نموونەی پشکنین بەدواداچوون دەکات هەتا دەرچوونی بڕیار، و تیمی بەغدا هەمان کار بۆ دۆسیەی وەزارەتی تەندروستی دەکات. نووسینگەکەمان لە ئەڵمانیا ڕێکخستنی لەگەڵ کارگەکان دەکات. نووسین بە عەرەبی یان ئینگلیزی یان ئەڵمانییە، و ناسنامەی بەرهەمهێنەر و کڕیار بە ڕێککەوتنی NCNDA پارێزراوە.
دوای دەرچوونی بڕوانامەی تۆمارکردن، مەرجەکانی مۆڵەتی هاوردەکردن بۆ هەر نێردراوێک لەگەڵ نووسینگەکەت ڕێک دەخەین، نموونەی پێکهاتە ستانداردەکان بۆ پشکنینی تاقیگە یان پیشاندان بە دەرمانخانەکان ڕێک دەخەین، و داواکاری یەکەم و داواکاری دووبارە لەسەر هەمان دۆسیە دەڕوات. ماوەی بەرهەمهێنان بە مارکەی خۆت لە جێگیرکردنی پێکهاتەوە بۆ یەکەم پاڵێت 3–4 مانگە، ڕادەستکردن تەسلیمی کارگە (EXW) یە، و نرخ تەنها بە داواکاری تایبەت دەدرێت.
لەگەڵت بەرهەمەکە و کارگەکە و دۆخی ئێستای تۆمارکردن پێداچوونەوە دەکەین — لە KMCA تۆمارکراوە، تەنها لە بەغدا تۆمارکراوە، یان کراوەیە بۆ تۆمارکردنی تایبەت — و ئەو بەڵگەنامانەی کەمن و دەرمانسازی داواکار و کارتی سەندیکاکەی پێش هەر پابەندبوونێک دیاری دەکەین.
نامەی ڕێپێدانی بەرهەمهێنەر لە ژووری بازرگانی و باڵیۆزخانەی عێراق تەسدیق دەکرێت، و بڕوانامەی GMP و CoA و FSC و بڕوانامەی سەرچاوە و گونجاندن و CPP لە کاتی پێویستدا لەگەڵ تایبەتمەندییەکان و داتای جێگیری و دەقی لەیبڵ بەپێی داواکاری دەزگاکە کۆ دەکرێنەوە. تەسدیقکردن لەسەر کڕیارە.
دۆسیەکە لە ڕێگەی نووسینگە زانستییەکەت لە هەولێر یان سلێمانی پێشکەش دەکرێت، و تیمەکەمان لە هەولێر پرسیارەکانی KMCA و تەواوکردنەکان و نموونەی پشکنین بەدواداچوون دەکات هەتا دەرچوونی بڕیار، کە تەنها بە دەستی KMCA دەمێنێتەوە.
دوای پەسەندکردن، یەکەم نێردراو بە تەسلیمی کارگە (EXW) و مەرجەکانی هاوردەکردن بۆ هەر نێردراوێک ڕێک دەخەین، و داواکاری دووبارە و نوێکردنەوەکان لەسەر هەمان دۆسیە دەڕۆن بەبێ ئامادەکردنەوە لە سفرەوە.
ماوەکە بە مانگ دەپێورێت، نەک بە هەفتە، و بەپێی تەواوی دۆسیەکە و ئەوەی شوێنی بەرهەمهێنان پێشتر لای KMCA ناسراوە یان نا و خشتەی کاری دەزگاکە دەگۆڕێت. بەروارێکی دیاریکراو بەڵێن نادەین، چونکە ماوەکان لەلایەن KMCA یەوە دیاری دەکرێن؛ ئەوەی پێی پابەندین دۆسیەیەکی تەواوە لە یەکەم جارەوە و بەدواداچوونێکی لەسەر زەوی لە هەولێر کە خولەکانی تەواوکردن کەم دەکاتەوە.
نەخێر. وەزارەتی تەندروستی عێراق لە بەغدا و دەزگای چاودێری دەرمانی کوردستان (KMCA) لە هەولێر دوو دەزگای جیاوازن، هەریەکە بە دۆسیە و مەرج و ماوەی خۆی، و تۆمارکردن لە یەکێکیان بە شێوەی خۆکار مافی بازاڕکردن لە ئەوی تردا نادات. بۆیە دۆخی هەر پێکهاتەیەک لە لاپەڕەکەیدا دەنووسین: 354 لە هەردوو دەزگا، 236 تەنها لە بەغدا، و 209 تەنها لە KMCA.
نامەی ڕێپێدانی بەرهەمهێنەر بۆ نووسینگەکەت، تەسدیقکراو لە ژووری بازرگانی و باڵیۆزخانەی عێراق؛ بڕوانامەی GMP ی تەسدیقکراوی شوێنی بەرهەمهێنان؛ و کارتی سەندیکای دەرمانسازانی کوردستان بۆ دەرمانسازی داواکار. لەگەڵیاندا بڕوانامەی شیکاری (CoA)، بڕوانامەی سەرچاوە، بڕوانامەی گونجاندن، بڕوانامەی فرۆشتنی ئازاد (FSC) و CPP لە کاتی پێویستدا، لەگەڵ تایبەتمەندییەکان و داتای جێگیری و دەقی لەیبڵ. تەسدیقکردنی بەڵگەنامەکان لەسەر کڕیارە و ئێمە ڕێڕەوەکەی ڕێک دەخەین؛ لیستی ئێستای KMCA سەرچاوەی کۆتاییە.
بەڵێ، بۆ ئەو پێکهاتانەی لە لاپەڕەکەیاندا نووسراوە «هێشتا لە عێراق تۆمار نەکراوە — کراوەیە بۆ تۆمارکردنی تایبەت بە ناوی خۆت»؛ ئەمڕۆ 251 پێکهاتەن، 115 پێداویستی خۆراکی و 136 بەرهەمی دەرمانی. تۆمارەکە بە ناوی کۆمپانیاکەت و مارکەکەت دەردەچێت، تایبەتمەندی ناوچەیی و ماوەکەی لە گرێبەستی دابینکردندا جێگیر دەکرێت، و ناوەکە دەتوانرێت بە تۆمارکردنی مارکە لە DPMA لە ئەڵمانیا بپارێزرێت.
نە ئەمە و نە ئەوە. کارەکەمان ئامادەکردنی دۆسیە و ڕێکخستنی ڕێڕەوەکە و بەدواداچوونی لەسەر زەوییە؛ بڕیاری پەسەندکردن یان ڕەتکردنەوە یان داواکردنی تەواوکردن تەنها لای KMCA یە. ڕاوێژی یاساییش نادەین؛ کاتێک پێویست بە ڕای یاسایی بێت، بۆ ڕاوێژکارەکەت لە هەرێم ڕەوانەت دەکەین و ئەوەی لە دۆسیەکە پێویستی بێت پێی دەدەین.
بە ئاسایی تۆمارکردن لە KMCA داواکارێکی خۆجێیی مۆڵەتدار دەخوازێت: نووسینگەیەکی زانستی کە دەرمانساز خاوەنی بێت یان بەڕێوەی ببات و کارتی سەندیکای دەرمانسازانی کوردستانی هەبێت. ئەگەر هێشتا هاوبەشێکی خۆجێییت نییە، یارمەتیت دەدەین لە هەڵبژاردنی لەنێو ئەو نووسینگانەی لە هەرێمی کوردستان لەگەڵیان کار دەکەین، و ناسنامەی بەرهەمهێنەر بە ڕێککەوتنی NCNDA نهێنی دەمێنێتەوە هەتا واژۆکردنی گرێبەست.
ئەو پێکهاتانەی هەڵتبژاردوون، بازاڕی ئامانج و بڕی چاوەڕوانکراو بۆمان بنێرە. لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا نرخی نووسراو، کەمترین بڕی داواکاری بۆ هەر جۆرێک و خشتەیەکی واقیعی بەرهەمهێنانت پێ دەگات. نرخ تەنها بە داواکاری تایبەت دەدرێت.